Poufne (2020)
Autor: Mikołaj Grynberg
Wydawnictwo: Wydawnictwo Czarne
Piękna, osobista proza o losach pewnej żydowskiej rodziny naznaczonej długim cieniem historii. Podążając za narratorem, śledzimy sceny z codziennego życia, pełne czułości i humoru, niekiedy trudne, przepełnione doświadczeniem choroby i straty. Tutaj przeszłość bywa obciążeniem, ale także powodem do wyzwalającego śmiechu, a ironia i miłość pozwalają radzić sobie z gorzkim dziedzictwem. Bohater, kiedyś mały chłopiec, syn i wnuk, teraz ojciec i mąż, obserwuje rodzinne losy i pyta sam siebie: czyim życiem żyję?
Kup książkę przez internet:
https://czarne.com.pl/katalog/ksiazki/poufne
Olga Tokarczuk i Jennifer Croft bardzo chwalą tę książkę, ale podczas moich czterech godzin czytania zdarzały się momenty, kiedy nie byłam do końca przekonana. Musiałam się przyzwyczaić do faktu, że żadna z postaci nie otrzymała imienia, co, jak przypuszczam, było celowe, by wzmocnić poczucie niepewności Żydów przed ujawnieniem swojej tożsamości po drugiej wojnie światowej. Pamiętam jednak, że czytaliśmy książkę Marii Chamberlain Nigdy nie mów nikomu, że jesteś Żydówką.
Brak imion utrudniał śledzenie niektórych nieciągłości w powieści, w której Grynberg zestawia krótkie historie rodzinne w różnych czasach i miejscach, a nie w sposób linearny. Ponownie, przypuszczam, że było to celowe, aby podkreślić postrzeganie czasu jako liniowego lub nie. Pierwszy rozdział przedstawia, jak czas potrafi płatać nam figle i jak możemy zaakceptować naszą przeszłość, aby ulepszyć naszą przyszłość. To dziwne wprowadzenie do powieści, ale staje się coraz bardziej zrozumiałe w miarę zagłębiania się w historię rodziny.
Wielu filozoficznych pytań życiowych i psychologii rodziny, które kształtują scenariusze rodzinne, nie przypisałbym wyłącznie Żydom. 6 milionów ludzi w Polsce zginęło podczas II wojny światowej, a w całej Europie doszło do przesiedleń i strat. Konsekwencje te dotknęły wszystkie wyznania i rasy. Grynberg opisuje wiele bardzo ludzkich scen w piękny i zwięzły sposób, ale niekoniecznie są one wyłącznie żydowskie. Utrata zdolności do płaczu jest dobrze znana wśród uciskanych.
Żarty pokazują, jak humor bywa zbawienny w wielu sytuacjach i będzie dobrze znany w kręgach żydowskich. To samo dotyczy różnych narodów i kultur, a dla mnie najlepszy jest brytyjski humor. Intrygująca i różnorodna powieść, dlatego spodobała mi się ta debiutancka powieść Grynberga.
Krystyna Szumelukowa